Passage 1

ॐ त्रिशिखी ब्राह्मण आदित्यलोकं जगाम तं गत्वोवाच ।

भगवन् किं देहः किं प्राणः किं कारण किमात्मा स

होवाच सर्वमिदं शिव एव विजानीहि । किंतु नित्यः शुद्धो

निरञ्जनो विभुरद्वयः शिव एकः स्वेन भासेदं सर्वं

दृष्ट्वा तप्तायःपिण्डवदेकं भिन्नवदवभासते ।

तद्भासकं किमिति चेदुच्यते । सच्छब्दवाच्य-

मविद्याशबलं ब्रह्म । ब्रह्मणोऽव्यक्तम् । अव्यक्तान्महत् ।

महतोऽहङ्कारः । अहङ्कारात्पञ्चतन्मात्राणि ।

पञ्चतन्मात्रेभ्यः पञ्चमहाभूतानि ।

पञ्चमहाभूतेभ्योऽखिलं जगत् ॥

तदखिलं किमिति । भूतविकारविभागादिरिति । एकस्मिन्पिण्डे

कथं भूतविकारविभाग इति । तत्तत्कार्यकारणभेदरूपे-

णांशतत्त्ववाचकवाच्यस्थानभेदविषयदेवताकोश-

भेदविभागा भवन्ति । अथाकाशोऽन्तःकरणमनोबुद्धि-

चिताहङ्कारः । वायुः समानोदानव्यानापानप्राणाः ।

वह्निः श्रोत्रत्वक्चक्षुर्जिह्वाघ्राणानि । आपः शब्दस्पर्श-

रूपरसगन्धाः । पृथिवी वाक्पाणिपादपायूपस्थाः ।

ज्ञानसङ्कल्पनिश्चयानुसन्धानाभिमाना आकाश-

कार्यान्तःकरणविषयाः । समीकरणोन्ननयनग्रहण-

श्रवणोच्छ्वासा वायुकार्यप्राणादिविषयाः ।

शब्दस्पर्शरूपरसगन्धा अग्निकार्यज्ञानेन्द्रिय-

विषया अबाश्रिताः । वचनादानगमनविसर्गानन्दाः

पृथिवीकार्यकर्मेन्द्रियविषयाः । कर्मज्ञानेन्द्रिय-

विषयेषु प्राणतन्मात्रविषया अन्तर्भूताः ।

मनोबुद्ध्योश्चित्ताहङ्कारौ चान्तर्भूतौ ।

अवकाशविधूतदर्शनपिण्डीईकरणधारणाः सूक्ष्मतमा

जैवतन्मात्रविषयाः । एवं द्वादशाङ्गानि

आध्यात्मिकान्याधिभौतिकान्याधिदैविकानि । अत्र

निशाकरचतुर्मुखदिग्वातार्कवरुणाश्व्यग्नीन्द्रोपेन्द्र-

प्रजापतियमा इत्यक्षाधिदेवतारूपैर्द्वादश-

नाड्यन्तःप्रवृत्ताः प्राणा एवाङ्गानि अङ्गज्ञानं

तदेव ज्ञातेति । अथ व्योमानिलानलजलान्नानां

पञ्चीकरणमिति । ज्ञातृत्वं समानयोगेन श्रोत्रद्वारा

शब्दगुणो वागधिष्ठित आकाशे तिष्ठति आकाशस्तिष्ठति ।

मनोव्यानयोगेन त्वग्द्वारा स्पर्शगुणः पाण्यधिष्ठितो

वायौ तिष्ठति वायुस्तिष्ठति । बुद्धिरुदानयोगेन

चक्षुर्द्वारा रूपगुणः पादाधिष्ठितोऽग्नौ

तिष्ठत्यग्निस्तिष्ठति । चित्तमपानयोगेन जिह्वाद्वारा

रसगुण उपस्थाधिष्ठितोऽप्सु तिष्ठत्यापस्तिष्ठन्ति ।

अहङ्कारः प्राणयोगेन घ्राणद्वारा गन्धगुणो

गुदाधिष्ठितः पृथिव्यां तिष्ठति पृथिवी तिष्ठति

य एवं वेद । अत्रैते श्लोका भवन्ति ।

oṃ triśikhī brāhmaṇa ādityalokaṃ jagāma taṃ gatvovāca |

bhagavan kiṃ dehaḥ kiṃ prāṇaḥ kiṃ kāraṇaṃ kimātmā sa

hovāca sarvamidaṃ śiva eva vijānīhi | kiṃtu nityaḥ śuddho

nirañjano vibhuradvayaḥ śiva ekaḥ svena bhāsedaṃ sarvaṃ

dṛṣṭvā taptāyaḥpiṇḍavadekaṃ bhinnavadavabhāsate |

tadbhāsakaṃ kimiti ceducyate | sacchabdavācyamavidyāśabalaṃ brahma | brahmaṇo'vyaktam | avyaktānmahat |

mahato'haṅkāraḥ | ahaṅkārātpañcatanmātrāṇi |

pañcatanmātrebhyaḥ pañcamahābhūtāni |

pañcamahābhūtebhyo'khilaṃ jagat ||

tadakhilaṃ kimiti | bhūtavikāravibhāgādiriti | ekasminpiṇḍe

kathaṃ bhūtavikāravibhāga iti | tattatkāryakāraṇabhedarūpeṇāṃśatattvavācakavācyasthānabhedaviṣayadevatākośabhedavibhāgā bhavanti | athākāśo'ntaḥkaraṇamanobuddhicittāhaṅkāraḥ | vāyuḥ samānodānavyānāpānaprāṇāḥ |

vahniḥ śrotratvakcakṣurjihvāghrāṇāni | āpaḥ śabdasparśarūparasagandhāḥ | pṛthivī vākpāṇipādapāyūpasthāḥ |

jñānasaṅkalpaniścayānusandhānābhimānā ākāśakāryāntaḥkaraṇaviṣayāḥ | samīkaraṇonnanayanagrahaṇaśravaṇocchvāsā vāyukāryaprāṇādiviṣayāḥ |

śabdasparśarūparasagandhā agnikāryajñānendriyaviṣayā abāśritāḥ | vacanādānagamanavisargānandāḥ

pṛthivīkāryakarmendriyaviṣayāḥ | karmajñānendriyaviṣayeṣu prāṇatanmātraviṣayā antarbhūtāḥ |

manobuddhyościttāhaṅkārau cāntarbhūtau |

avakāśavidhūtadarśanapiṇḍīkaraṇadhāraṇāḥ sūkṣmatamā

jaivatanmātraviṣayāḥ | evaṃ dvādaśāṅgāni

ādhyātmikānyādhibhautikānyādhidaivikāni | atra

niśākaracaturmukhadigvātārkavaruṇāśvyagnīndropendraprajāpatiyamā ityakṣādhidevatārūpairdvādaśanāḍyantaḥpravṛttāḥ prāṇā evāṅgāni aṅgajñānaṃ

tadeva jñāteti | atha vyomānilānalajalānnānāṃ

pañcīkaraṇamiti | jñātṛtvaṃ samānayogena śrotradvārā